Gedragsproblemen of problemen met gedrag

Description

Samenvatting: "Gedragsproblemen" & "Gedragsvaardigheden" (26 slides)
Een presentatie van Rik Spekken en Remo Mombarg (Hanze), opgebouwd rond vier thema's: gedragsproblemen, voorbereiden van situaties, de-escaleren en analyseren, en het aanleren van speelvaardigheden.
1. Gedragsproblemen (wat zijn dat)
Gedragsproblemen zijn toegenomen: 16% in groep 8, 18% in het voortgezet onderwijs (vooral bij meisjes). Vijf categorieën worden onderscheiden:

Aandachts- en hyperactiviteitsproblemen (onrust, impulsiviteit, concentratieproblemen)
Externaliserend gedrag (boos/agressief gedrag, grenzen opzoeken)
Problemen met leeftijdsgenoten (conflicten, afwijzing)
Emotionele/internaliserende problemen (angst, somberheid, piekeren)
Pestgedrag / sociale onveiligheid

Het ontstaan wordt verklaard vanuit een mismatch in verwachtingen op drie basisbehoeften: competentie (het lukt niet – falen), autonomie (ik mag het niet – doelfrustratie), en relatie (de ander wil mij niet – afwijzing).
2. Voorkomen van gedragsproblemen
Een cirkelmodel plaatst het kind centraal (vaardigheid, gedrag, zelfregulatie) rondom drie factoren: taak (niveau, behoefte, prikkels), leerkracht (voorbereiden, de-escaleren) en omgeving (structuur, ruimte). Bij de voorbereiding worden gerichte vragen gesteld over omgeving (looproutes, drukte), taak (tempo, differentiatie, succeservaring), kind (gewenst gedrag, keuzevrijheid) en leerkracht (consequent handelen, relatie met leerlingen).
3. De-escaleren en analyseren
De ABC-piramide toont oplopende gedragsfasen van subassertief tot gewelddadig gedrag, met bijpassende interventies. Kernprincipes bij de-escalatie: connectie vóór correctie, vroegtijdig ingrijpen, aangeven wát je wél wilt (in plaats van wat niet), realistische doelen stellen, van dichtbij corrigeren en van veraf complimenteren. Achteraf wordt de situatie geanalyseerd met het S-G-G-model (Situatie – Gedrag – Gevolg): welke trigger, welk gedrag, welke reactie en welke korte- en langetermijnwinst.
4. Aanleren van speelgedrag
Via praktijkvoorbeelden (zoals "pilonnenroof") wordt emotieregulatie geoefend. Een opbouw in acht stappen loopt van het benoemen van eigen emoties, via het herkennen van de oorzaak, tot het stapsgewijs leren omgaan met risicovolle situaties. Ook samenwerken wordt in niveaus getraind (beginner – gevorderd – expert), bijvoorbeeld bij "bankentikkertje": van op je beurt wachten tot vooruitdenken en samen een tactiek bedenken. Een STOP-DENK-KIES-model ondersteunt leerlingen bij het zelfstandig reguleren van gedrag in lastige situaties.
Take home boodschap: voorkom gedragsproblemen waar mogelijk, de-escaleer tijdig als het toch gebeurt, analyseer achteraf met S-G-G, en leer leerlingen actief speelvaardigheden aan.

Periode	12 mrt. 2026
Evenementstitel	2026 GRoninger ONDerwijsdag (GROND)
Evenementstype	Conference
Locatie	Groningen, NetherlandsToon op kaart