Afgezien van het mooie weer de afgelopen dagen, hebben we dit jaar nog niet veel warmte meegemaakt. Je begint zowaar te verlangen naar de hittegolven van de voorbije zomers, waarbij de temperatuur in 2019 zelfs de 40 graden overschreed. Veel mensen hadden toen ‘hittestress’. ,,Dat is in brede zin het ongemak dat we ervaren van hoge temperaturen’’, definieert Floris Boogaard, lector klimaatadaptatie aan de Hanzehogeschool Groningen, die onderzoek doet naar de effecten van de klimaatverandering in stedelijk gebied.
Halverwege juni wordt in het kader van Curious? − een initiatief van Science Linx, Forum Groningen en de Aletta Jacobs School of Public Health − in Forum Groningen een avond over hittestress gehouden, waaraan behalve Boogaard de bekende meteoroloog Peter Kuipers Munneke een bijdrage zal leveren.
Hittestress is een van de drie belangrijkste gevolgen van de klimaatverandering uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De andere twee zijn droogte en wateroverlast. Het levert niet alleen ongemak op, maar leidt ook tot oversterfte; tijdens hittegolven overlijden er relatief meer mensen dan in andere perioden.
‘Stenen, pannendaken en asfalt houden warmte vast’
Hittestress doet zich met name voor in stedelijk gebied. Op plekken met veel stenen, pannendaken en asfalt, die warmte vasthouden. Dat is te zien op hittekaarten. In steden is het soms wel een paar graden warmer dan op het platteland. Boogaard: ,,Je ziet dat mensen de neiging hebben tijdens hitte schaduw op te zoeken. Vaak gaan ze naar parken of andere plekken waar bomen groeien.’’
Een van de remedies om hittestress tegen te gaan, is de aanleg van meer groen in steden. Gemeenten en stedenbouwkundigen zijn daar inmiddels van doordrongen. ,,We moeten anders bouwen en meer groene daken aanleggen. Dat gebeurt al, maar het kan nog veel meer.’’
‘Veel mensen willen een onderhoudsvrije tuin’
Ook particulieren kunnen een bijdrage leveren aan het tegengaan van hittestress, bijvoorbeeld door het vergroenen van betegelde tuinen. Die verstening is er de afgelopen decennia langzaam ingeslopen. Veel mensen willen een onderhoudsvrije tuin. Ze beseffen onvoldoende dat ze daarmee op microschaal de kwalijke effecten van de klimaatverandering bevorderen. Het wordt warmer rond het huis en het regenwater kan tijdens zomerse plensbuien niet meer weglopen, wat overstromingen veroorzaakt.
Om dat allemaal tegen te gaan, is de gemeente Groningen in 2012 de Operatie Steenbreek begonnen. Onder die noemer zijn diverse kleinschalige projecten gelanceerd om groen aan te brengen in de stedelijke omgeving, variërend van de aanleg van geveltuintjes tot plantenuitdeelacties. Die zijn volgens Boogaard succesvol. ,,Er wordt inmiddels meer steen omgevormd tot groen dan omgekeerd.’’
‘Ook bedrijfsterreinen moeten vergroenen’
Ook op parkeer- en bedrijfsterreinen is verstening volgens Boogaard een probleem. Vaak gaat het om afzichtelijk grote lappen asfalt. Boogaard gaat vaak met zijn studenten op stap om de temperatuur op verschillende plekken in Groningen en omgeving vast te leggen. ,,Dan zie je duidelijk dat het daar warmer is dan in een groene omgeving.’’
Bedrijven worden daarom gestimuleerd om bedrijventerreinen te vergroenen. Zo worden volgens hem op industrieterrein Euvelgunne op grote schaal klimaatadaptieve voorzieningen aangelegd, zoals wadi’s: lage greppels die water kunnen vasthouden of absorberen. ,,Dat is uniek in Nederland.’’
Gratis sensoren
Maar er kan nog meer worden verbeterd, zeker nu de opwarming van de aarde extremer weer met zich meebrengt. Om meer inzicht te krijgen in de mate waarin hittestress zich voordoet, wil Boogaard in de vorm van een meetactie graag sensoren uitdelen aan mensen die willen meedoen. Een soort thermometers die het temperatuurverloop gedurende een bepaalde periode vastleggen, op te hangen in tuin, slaapkamer, schuur of vensterbank. ,,Daarmee hopen we veel informatie te vergaren, zodat we gerichte oplossingen kunnen bedenken tegen hittestress.’’
Bloedhete zomers
‘Bloedhete zomers’, een online manifestatie in Forum Groningen met minicolleges van Peter Kuipers Munneke en Floris Boogaard, wordt gehouden op 15 juni. Aanvang: 20.00 uur. Wie wil meedoen aan de meetactie dient zich voor 4 juni aan te melden op forum.nl/nl/meetactie-hittestress.
